قالب شعری

خوب در این موضوع  دو پست نوشتم که در اونا قافیه و وزن عروض رو در حد بسیار ساده و پایه توضیح دادم امروز می خوایم سراغ قالب های شعری بریم اگه زیاد طولانی شد خوب دو بخشش می کنیم اگه نه که هیچی چون این یکی رو می خوام تا حد کاملی توضیح بدم:

1. قصیده:شعریست که از نیمه ی قرن سوم ه.ق. به تقلید از شعر عرب پدید آمد
   1-1 هم قافیه بودن مصرع اول و مصرع های زوج مثل:
       ___________________*           __________________*
       ___________________             __________________*
       ___________________             __________________*
       .....
   2- 1 تشکیل شده از چند بخش:
     1-2-1 مطلع: بیت نخست قصیده که معمولا باید لفظ و معنی آن دل نشین باشد تا خواننده را به  خواندن آن جذب کند
     2-2-1 تغزل: این بیت ها پیش در آمد سخن است تا ذهن مخاطب را آماده سازد محتوای آن در شعر پارسی عشق،یاد جوانی،وصف طبیعت و ...است
     3-2-1 تخلص: شاعر با این بخش تغزل را به تنه ی اصلی پیوند می دهد زیبا ترین تخلص تخلص یک بیتی ست زیرا از ایجاز بیشتری بر خوردار است
     4-2-1 تنه ی اصلی : مقصود اصلی شاعر را در بر دارد محتوای آن می تواند مدح، رثا، وصف ، پند و اندرز ، حکمت و عرفان باشد که البته عمده ترین مضامین شعر فارسی هستند
     5-2-1 شریطه و دعا: معمولا در این ابیات شاعر ممدوح خودش را دعا می کند
     6-2-1 تجدید مطلع:معمولا شاعر اگر بخواهد از مطلبی به مطلع دیگر رود با یک بیت مُصَرَع(هر دو مصرع هم قافیه)با قافیه ی اصلی شعر این کار را انجام می دهد
   (البته از تغزل ، تخلص ، تجدید مطلع و شریطه در بعضی قصاید استفاده می شود)
     7-2-1مقطع: بیت آخر قصیده است مقطع برای شاعر حسن ختام است
   3-1 نمونه : (به علت طولانی بودن قصاید فقط به ذکر مطلع آن می پردازیم)
         سعدی:   فضل خدای را که تواند شمار کرد                 یا کیست آنکه شکر یکی از هزار کرد؟
2. غزل: از قرن ششم یا کمی پیش از آن رواج یافت
   1-2 از نظر قالب مانند قصیده است
   2-2 از نظر محتوی و تعداد ابیات با قصیده متفاوت است محتوایی عاشقانه دارد
    تعداد ابیات آن بیش از پنج بیت است و حد اکثر شانزده بیت
   3-2 بیت اول آن مطلع و مقطع نام دارد
   4-2 غزل عاشقانه با سعدی و غزل عارفانه با مولانا به اوج می رسد اما ظهور حافظ و پدید آمدن محتوای نو در غزل (یعنی در غزل عارفانه با هنر مندی تمام از مضامین عاشقانه سود می جوید)، حذف محور عمودی(پیوستگی معنی یک بیت محور افقی و پیوستگی معنی کل ابیات را محور عمودی می نامند )شکلی تازه و بدیع یافت و از مشروطه به بعد غزل جنبه ی اجتماعی نیز می گیرد
   5-2 نمونه : ماشا الله ....
3. قطعه:
   1-3 هم قافیه بودن مصرع های زوج مثل:
             _______________                   _______________*
             _______________                   _______________*
   2-3 حداقل دو بیت دارد
   3-3 درون مایه ی آن معمولا اخلاقی ، تعلیمی ، حکایت ، شکایت ، مدح ، هجو ، تقاضا و... است
   4-3 نمونه: انوری: 
   ای خواجه رسیدست بلندیت به جایی
   کز اهل سماوات به گوشت برسد صوت 
   گر عمر تو چون قد تو باشد به درازی
   تو زنده بمانی و بمیرد ملک الموت
   
                                                              ادامه دارد...

با هم شاعر شویم

وزن و عروض

یکی از زیباترین و ماندگارترین اصول شعری که  طراوتی متفاوت میده وزنه یاد گرفتنش پیچیدگی هایی داره و پیدا کردن بحر ادبیش یه کم سخت می شه واسه همین خیلی به اون بخشش نمی پردازم مراحل کار رو روی یه بیت شعر معروف دنبال می کنیم:  
  

   بشنو از نی چون حکایت می کند                  از جدایی ها شکایت می کند

1 شعر را به همان صورت که می خوانیم می نویسیم:
بشن(و)(این علامت صامت کوتاه حرف است) از نی چون حکایت می کند          از جدایی ها شکایت می کند

 

2 هجا هارا از هم جدا می کنیم

 

3 به جای حجا های تک حرفی (یک صامت و یک مصوت کوتاه) علامت U (چون در محیط فارسی این علامت مستلزم تغییر زبان است به پیشنهاد اهمد به جای آن از . استفاده می کنیم) و به جای صامت های 2 حرفی (صامت + مصوت کوتاه + صامت یا صامت + مصوت بلند یا مصوت بلند + صامت) علامت _ قرار میدهیم در چند حرفی ها (مثل نوح)از علامت ._ استفاده می کنیم

 

2 – بش / ن(و)/ از/ نی/چون/ح(ی)/ کا/ یت/ می/ ک(و)/ ند/

3-   _       .      _   _    _    .       _    _    _    .        _

 

2- از/ ج(و) /دا/ یی/ ها/ ش(ی)/ کا/ یت/ می/ ک(و)/ ند/

3- _    .       _  _   _    .          _   _    _    .       _

 

(نون ساکن در آخر چند حرفی ها از تقطیع ساقط است یعنی مثلا چون را چو فرض میکنیم و فقط یک هجای بلند در نظر می گیریم)

با گذاشتن دو سطر زیر هم در میابیم که

_._ _ _._ _ _._

_._ _ _._ _ _._

هجاها با هم مساوی اند

از نظر عمودی هم جای هجا های کوتاه و بلند کاملآ شبیه به هم است مثلا هجای دوم در هر دو مصراع یک هجای کوتاه است و هجای سوم در هر دو مصراع بلند است اما این بند ممکن است در هر بیت تا سقف 4 بار نقض شود البته به شکلی که ایجاد سکته نکند که از آن به عنوان اختیارات شاعرانه یاد می شود برای آشنایی بیشتر بیت بعدی شعر فوق را تقطیع می کنیم

 

از نیستان تا مرا ببریده اند              از نفیرم مرد و زن نالیده اند

از نیستان تا مرا ببرید(ی)اند         از نفیرم مرد(و) زن نالید(ی)اند

از/ ن(ا)/ یس/ تان (تا)/ تا/ م(ا)/ را/ بب/ ری/ د(ی)/  اند

_    .      _     _         _    .     _   _    _    .        _

 

(هجای ساکن در آخر مصرع ها مثل نون است)

از/ ن(ا)/ فی/ رم/ مر/ د(و)/ زن/ نا/ لی/ د(ی)/ اند               

_    .      _    _    _   .       _    _   _   .      _

 

الگوی این دو بیت:

_._ _ _._ _ _._    

_._ _ _._ _ _._

 

باز هم تشابه کامل مشخص است و همینطور با بیت بالا نیز مشابه است در قسمت بعد حالت های مختلف بحر ها را با هم با هم بررسی می کنیم

با هم شاعر شویم

سلام این بخش به تازگی راه اندازی شده هدف ما از راه انداختن این بخش بیشتر آسیب شناسی است تا آموزش و قصد نداریم به آموزش و تدریس بپردازیم به هر حال این یک وبلاگ انتقادی است و ما هم بیشتر از هر چیز به همین امر توجه داریم

قافیه: امروز از اولین و ابتدایی ترین اصول شعر شروع میکنیم مطمئنا همه ی شما قافیه یابی و اینجور کارا  رو بهتر از همه ی ما بلدید بخواطر همین فکر نمی کنم نیاز به آموزش باشه پس فقط:

1-     در قافیه به تکوازها توجه کنید: نکته ی اساسی در قافیه تکواژ ها هستند مثلا شما نمیتوند همزبانی رو با بی صدایی قافیه بگیرید چون هر دو ی تکواژ مستقل هستند و صدا با زبان قافیه نیستند به همین شکل حالت های یک فعل مثل : میشه بشه نشه نمی شه و ... هیچ یک قافیه نیستند

2-     به غیر از مواقع بالا هر دو واژه ای که یک صامت و یک مصوت مشترک دارند قافیه اند مثل تنها و شیداو رسوا (ا تشکیل شده از مصوت ا و صامت ء است)

3-     در غزل و قصیده میتوان هر قافیه را دو بار به کار برد (کسانی که میگویند فقط یک بار می توان یک قافیه را دو بار تکرار کرد غزل شب قدر است و طی شد نامه ی هجر حافظ رو بخونند)

4-     در قافیه پردازی املا ی واژه ها نیز اهمیت دارند مثلا عزیز و حضیض قافیه نیستند

5-     هر قالب شکل قافیه بندی خاص خودش را دارد که بسیار هم معروف هستند و ذکر اکثر آنها تکرار مکررات است و سایر آن ها را نیز به مطالب بعد موکول می کنیم فعلا تا بعد اگرم احساس می کنید چیزی رو جا انداختم یا مطلبی اشکال داره حتما تو نظراتون بگید